Những hạt cườm trong chuỗi vòng cổ của đàn ông Cơ-tu

Đối với đàn ông Cơ-tu, vòng đeo cổ là một loại trang sức chủ đạo, không thể thiếu trong trang phục hằng ngày cũng như khi có tiệc tùng, lễ cưới, hỏi, lễ hội... Vòng đeo cổ của đàn ông được gọi chung là Đhơr loong hoặc Ta loong, còn vòng đeo cổ của đàn bà được gọi là Panâân. Khi bước sang tuổi trung niên trở đi, hầu hết đàn ông Cơ-tu đều trang bị cho mình những chiếc vòng đeo cổ với độ dài, ngắn, cấu tạo hạt cườm có độ tinh xảo khác nhau. Dù không ai quy định nhưng lớp thanh niên trai gái thì không đeo loại vòng Đhơr loong này, chỉ dành riêng cho những người lớn tuổi.

Theo Ama Bríu Lâm – 70 tuổi, thôn Pơ ning, xã Lăng thì từ xa xưa, đàn ông Cơ-tu đã có sở thích đeo loại vòng này. Hiện nay, trong thôn Pơ ning vẫn còn rất nhiều cụ có những chiếc vòng được lưu truyền từ đời này sang đời khác, được coi như là những bộ vòng Đhơr loong cổ hết sức quý giá, hiếm có, có thể ngang giá với loại ché xưa, với trị giá hàng 5–7 con trâu mới mua được.

Già làng Clâu Năm, già Clâu Choh là những người sở hữu các vòng quý giá đó. Theo lời các cụ thì đặc tính của hạt cườm và các hạt mã não của các vòng này có độ bền cao, dù đã qua bao đời sử dụng của cha ông họ trước kia mà hạt vòng vẫn đẹp, bền, không để lại vết xước, đốt không cháy, đập không vỡ, không phai nhạt màu sắc. Vòng đeo cổ này được xâu bằng nhiều hạt cườm tròn, xen kẽ với các hạt mã não tròn, dẹt hoặc hình thoi, hình vuông. Khi đeo vòng này, bao giờ người Cơ-tu cũng mặc thổ cẩm và thường đeo thêm kiềng bạc to, tròn.

Vòng Đhơr loong có ba gam màu chủ đạo là den (tằm), trắng (Bhooc), đỏ (Broong). Trước kia, vòng Đhơr loong càng nhiều cho thấy người đàn ông đó có điều kiện kinh tế khá giả, có uy tín với cộng đồng thôn cũng như trong quan hệ tộc họ. Ngày nay, vòng đeo cổ của đàn ông Cơ-tu trở nên phổ biến, nhiều người đều có khả năng mua được, với trị giá từ 3 trăm đến 1 triệu đồng/1 chiếc, độ dài ngắn và cấu tạo hạt mã não khác nhau. Ama Bríu Lâm-thôn Pơ ning, xã Lăng có chuyến về Đà Nẵng đã tìm mua được 7 sợi, gần 3 triệu đồng, mang về làm quà tặng cho thông gia và bạn bè thân tín. Còn đồng chí Lê Anh Xuân, Nguyên Phó Chủ tịch UBMTTQ huyện Tây Giang trong một dịp đi thăm quan tại Thái Nguyên đã mua được một chiếc vòng mã não đẹp, với giá cả triệu đồng. Còn già Bríu Pố, xã Lăng thì quanh năm đều đeo chiếc vòng từ đời cha ông để lại, kể cả khi đi lên nương rẫy, đi nhà Duông suốt cả tuần. Với ông, chiếc vòng như một kỷ vật thân thiết, gắn bó, là sợi dây nối liền tình cảm ruột thịt cha con trong gia đình, dù cha đẻ của ông đã khuất núi. Ngày nay, vòng Đhơr loong cổ còn lại tương đối nhiều. Đây không chỉ là đồ vật trang sức của cộng đồng Cơ-tu mà còn là một tài sản văn hóa vật thể chung của dân tộc Cơ-tu, cần được bảo tồn, lưu giữ.

(Nguồn: Báo Dân tộc & Phát triển - Số 72/2009)